Autoratownictwo w kanu

Staramy się zazwyczaj nie myśleć o tym, co by było, gdyby… Trzeba przyznać, że załadowane kanu tak łatwo się nie wywraca. Podczas ćwiczenia wywrotki łodzi, trzeba się nieźle natrudzić, żeby znaleźć się w wodzie.

Ryzyko „wywrotki” czy „kabiny” można znacznie zminimalizować nabywając doświadczenie i solidną wiedzę na temat techniki wiosłowania oraz wiedzę na temat ratownictwa i asekuracji. Poza tym, praktyczny sposób poznania granic pozwala w sytuacji kryzysowej na bardziej intuicyjne, uprzednio przećwiczone, działanie. No chyba, że wolicie jazdę samochodem bez zapinania pasów?

Wszystkich, przedstawionych w poniższym tekście technik, należy nauczyć się podczas fachowego szkolenia. Trenowanie bezbłędnego wykonywania skomplikowanego przebiegu działań na podstawie rysunków, zdjęć czy filmów instruktażowych jest prawie niemożliwe, ponieważ o sukcesie zwykle decydują szczegóły.

Kiedy opanujemy już konkretne kroki, musimy je cały czas ćwiczyć. Tylko wtedy, gdy technika zostanie dobrze opanowana, będziemy w stanie szybko przezwyciężyć nasz strach przed wywrotką podczas trudnej sytuacji, a wszystkie działania będą przebiegały płynnie i automatycznie.

1. Unikanie niebezpieczeństwa

Najlepiej byłoby, rzecz jasna, w ogóle nie znaleźć się w niebezpiecznej sytuacji. W każdej sytuacji należy wiedzieć, co się robi, nie przeceniać swoich możliwości, prawidłowo oceniać położenie. W razie wątpliwości można postawić sobie pytanie: „co w najgorszym razie może się wydarzyć?”

Tylko dobra kamizelka daje niezbędną siłę wyporu

Trzeba wziąć pod uwagę następujące aspekty:

Planowanie wyprawy:

  • znajomość wód, mapy
  • stan brzegów w miejscach wsiadania i wysiadania z kanu
  • przeszkody (np. katarakty itd.)
  • pogoda, wiatr, fale
  • umiejętności współtowarzyszy

Technika wiosłowania:

  • stopień opanowania odpowiednich technik
  • prawidłowe przegłębienie (trym) kanu
  • sensowne rozłożenie bagażu
  • nie przywiązywać bagażu w łodzi (!)
  • mała ilość bagażu
  • z łodzi nic nie może wystawać

Umiejętności w ratowaniu i asekuracji:

  • podparcie wiosłem
  • techniki autoratownictwa
  • wiedza na temat ratowania innych osób

Właściwe wyposażenie:

  • kamizelka ratunkowa i, ewentualnie, odzież chroniąca przed zimnem
  • odzież zapasowa spakowana wodoszczelnie
  • możliwości wezwania pomocy (np. telefon komórkowy)
  • apteczka pierwszej pomocy

Plan B:

  • alternatywne drogi, miejsca wysiadania, miejsca obozowe
  • możliwości transportu powrotnego
  • możliwości przerwania wyprawy

„Uporządkowana łódź”; 2 worki wodoszczelne i mała torba

2. W jaki sposób uniknąć wywrotki za pomocą podparcia wiosłem

… aż tu nagle przewracamy się …

AT Wywrotka Co teraz 04

Teraz pomoże nam jedynie podparcie wiosłem, aby uchronić nas przed umoczeniem. Jak pokazano na zdjęciu, pióro wiosła należy położyć płasko na wodzie, przy czym musi być ono ustawione przednią krawędzią lekko do góry. W ten sposób na chwilę powstaje siła nośna na piórze wiosła, na którym można się podeprzeć.

AT Wywrotka Co teraz 05

Aby przedłużyć ten moment, należy przesunąć wiosło ruchem zagarniającym lekko w skos (jak na rysunku).

Jednocześnie dzięki temu górna część ciała przechyla się z powrotem do łodzi (względnie środek ciężkości przemieszcza się nad łódź). Dopiero w momencie, gdy kanu znów jest wyprostowane, a środek ciężkości znajdzie się nad diametralną łódki, oddalamy od siebie ryzyko wywrotki.

AT Wywrotka Co teraz 06

 3. Wywrócenie łodzi w pobliżu brzegu – podpłynięcie do lądu

AT Wywrotka Co teraz 07

Jeżeli zdarzy nam się wywrotka w pobliżu brzegu, najprostszym rozwiązaniem będzie podpłynięcie do brzegu wraz z kanu. Trudno jest podawać ogólne odległości, przy których zaleca się podpłynięcie do brzegu. Należy wziąć pod uwagę całą sytuację.

  • stan brzegu
  • umiejętności i kondycja „pływaka”
  • temperatura wody
  • wiatr, fale

W każdym razie powinno się krytycznie ocenić, ile potrwa podpływanie do brzegu, czy starczy nam sił i czy temperatura wody pozwoli na taki manewr.

W warunkach idealnych (pogoda bezwietrzna, ciepła woda) raczej jesteśmy w stanie przepłynąć 100 m w ok. 5 do 8 min. Jednak wiatr, fale, niższa temperatura wody i bagaż mogą znacznie wydłużyć ten czas, czasem również zredukować prędkość do zera…

Autoratownictwo wprawionego kanuisty w korzystnych warunkach może trwać 2 do 4 min. Nawet jeśli warunki nie są dobre i potrzebny jest dodatkowy czas, w przeciągu od 5 do 15 min znów można znaleźć się w kanu. Często ten sposób okazuje się być bezpieczniejszy, niż narażanie się na długie pływanie i stopniowe wychładzanie w zimnej wodzie.

Zanim podpłyniemy do brzegu, powinniśmy spróbować opróżnić łódź na tyle, na ile to możliwe, jak opisano na rysunkach, a potem pchać kanu do przodu przed sobą. Jeśli zainwestujemy w ten krok 1 min czasu, podpływanie do brzegu przebiegnie szybciej i łatwiej.

W przypadku, gdy płynie dwóch kanuistów, drugi z nich może ciągnąć łódź z przodu (jeśli to możliwe liną). Im bardziej łódka jest opróżniona z wody, tym szybciej płynie się do przodu.

AT Wywrotka Co teraz 08

AT Wywrotka Co teraz 09

AT Wywrotka Co teraz 10 AT Wywrotka Co teraz 11

AT Wywrotka Co teraz 12

4. Capistrano Flip i ponowne wejście do łodzi – szybka akcja w mniejszych łodziach

Jeśli kanu jest lżejsze niż 30 kg, to obaj kanuiści mogą zanurzyć się pod łódź i odwrócić ją dobrze skoordynowanym przerzutem (tzw. flip). Ważne, aby przed przerzutem jeden z nich zabezpieczył kanu krótką liną, aby uniemożliwić zdryfowanie łodzi przez wiatr. Po udanym przerzucie – „flipie”, obaj kanuiści wsiadają jednocześnie (każdy z innej strony) do łodzi.W wersji alternatywnej mogą wsiadać w kolejności: pierwszy, następnie należy załadować ciężkie torby, a na końcu drugi. Pierwszy, który wsiadł, balastuje w tym czasie łódź i zabezpiecza je dodatkowo podparciem wiosłem.

AT Wywrotka Co teraz 13

Po pierwszym strachu, wyciągamy bagaż z łodzi i pozwalamy na dojście powietrza pod łodzią.    

AT Wywrotka Co teraz 14

Obaj pływacy wpływają pod łódź w taki sposób, że widzą się nawzajem i unoszą kanu lekko do góry.

AT Wywrotka Co teraz 15

Na komendę przerzucają obaj łódź z rozmachem tak, aby kanu mogło obrócić się w powietrzu.    

AT Wywrotka Co teraz 16

Jedna burta musi unosić się równo na wodzie, drugą przerzuca się obrotowo maksymalnie mocno.

AT Wywrotka Co teraz 17

Kanu koniecznie musi być zabezpieczone przed zdryfowaniem. Poza tym trochę wiatru wystarczy…    

AT Wywrotka Co teraz 18

Pływacy wchodzą jednocześnie z różnych stron kajaka lub kolejno, jeden za drugim.

AT Wywrotka Co teraz 19

Przy jednoczesnym wchodzeniu ważna jest dobra koordynacja!    

AT Wywrotka Co teraz 20

Udało się!

5. Łódź przykrywa bagaż, zabezpieczanie – jednoosobowa kanadyjka

Gdy płyniemy z większym bagażem (tu: dwiema torbami), można go użyć podczas wywrotki dla zabezpieczenia dziobu kanu. W tym celu należy wcześniej przygotować dwa karabinki w taki sposób, aby obie części bagażu można było łatwo połączyć w wodzie po wywrotce. Obie torby pływają wtedy w wodzie i podtrzymują się nawzajem. Z jedną torbą (obojętnie jak dużą i ciężką) ten sposób zabezpieczenia nie działa, ponieważ pod wpływem ciężaru łodzi torba będzie zawsze się odwracać. Karabinki powinny być wystarczająco duże, a punkty wspólne powinny się dać łatwo i szybko odnaleźć. Szybkie połączenie toreb trzeba wcześniej przetestować lub przetrenować w wodzie.

AT Wywrotka Co teraz

W sytuacji kryzysowej należy, po pierwsze, wyjąć obie torby spod łodzi, a następnie połączyć je ze sobą na kształt „pływającej wyspy”. Następnie trzeba położyć dziób łodzi na tą wyspę i przeciągać łódź nad torbami, aż znajdą się one pod najszerszym miejscem łodzi. Później należy przewrócić z rozmachem łódź od strony nawietrznej, z powrotem dnem do dołu i w ten sposób znów będzie mogła ona pływać.

AT Wywrotka Co teraz

Opróżnione i spoczywające w normalnej pozycji kanu musi być zabezpieczone przed zdryfowaniem przez wiatr. Można w tym celu wykorzystać cumę lub przywiązaną krótką linkę do uchwytu na dziobie mocując ją do kamizelki ratunkowej.

AT Wywrotka Co teraz

Przed obróceniem łodzi wiosło trzeba ułożyć (zamocować) pod ławeczką tak, aby po jej obróceniu wiosło nie wypadło na zewnątrz.

AT Wywrotka Co teraz

Po szybkim przekręceniu łódź jest pusta i płynie, na jej dnie leży wiosło. Bagaż można również idealnie wykorzystać przy wsiadaniu. W takim przypadku lżejszą torbę zawiesza się sztywno przy siedzeniu i wykorzystuje ją jako przeciwciężar podczas wsiadania z boku.

AT Wywrotka Co teraz

Więcej: Ponowne wsiadanie

6. Łódź przykrywa bagaż, zabezpieczanie, wariant: przekręcenie z liną (solo)

Pokazujemy tutaj wariant, w którym za pomocą krótkiej, pływajacej liny, łódź może być w bardzo prosty sposób obrócona do pozycji gotowej do pływania. W zależności od ciężaru łodzi, na ten obrót wystarczy duża torba wodoszczelna, jeśli ona posiada wystarczająco dużą siłę wyporu. Odpowiedni do tego byłby np. bagaż ze śpiworem i karimatami, które mają dużą objętość, ale mało ważą. W alternatywnej wersji można związać ze sobą dwa bagaże, jak opisano poprzednio. Jeśli zdecydujemy się na ten wariant „Ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków przy wiosłowaniu”, powinniśmy mieć prawidłowo umocowaną linę o długości ok. 2,5 m do środka łodzi przy siedzeniu w taki sposób, aby łatwo było ją rozwiązać.

AT Wywrotka Co teraz

Po wywrotce rozwiązujemy linę i kładziemy ją po skosie w łodzi (jak pokazano na zdjęciu). Następnie wciągamy burtę łodzi na bagaż. Należy zaprzeć się nogami o listwę krawedziową w taki sposób, że bagaż pod łodzią będzie dobrze zaklinowany i ustabilizowany. Później ciągniemy płynnie za linę. Po chwili łódź znajdzie się z powrotem w pozycji dnem do dołu.

AT Wywrotka Co teraz

Zaleta tego wariantu to, to, że nie potrzeba koniecznie związywać ze sobą dwóch bagaży (zakładając, że mamy ze sobą bagaż o odpowiedniej sile wyporu) oraz automatycznie zabezpiecza się w ten sposób łódź przed znoszeniem.

AT Wywrotka Co teraz

AT Wywrotka Co teraz

Także przy tej metodzie można użyć torby jako przeciwciężaru przy ponownym wsiadaniu.

7. Ponowne wejście do jednoosobowej kanadyjki

Opróżnianie i obrócenie kanu przerzuceniem to zaledwie połowa akcji autoratownictwa. Potem kanuista musi dostać się do łodzi, nie zalewając jej przy tym wodą albo nie wywracając jej ponownie. Bez środków pomocniczych wejście do kanu wymaga dużego wysiłku albo jest wręcz niemożliwe, w zależności od właściwości kanu oraz zręczności i umiejętności załogi.

AT Wywrotka Co teraz

Dobry sposób to stabilizacja kanu za pomocą bagażu jako przeciwciężaru (z boku kajaka). Bagaż należy przywiązać po środku łodzi do siedzenia (ale żeby nie był zbyt głęboko zawieszony) przy pomocy np. pasków.

Bagaż powinien być zawieszony w taki sposób, żeby podczas przechylenia służył jako przeciwciężar przy wsiadaniu.

AT Wywrotka Co teraz

Jeśli łódź jest przygotowana, kanuista wsiada od strony przeciwległej do bagażu. Powinno się przy tym pływać możliwie płasko pod powierzchnią wody (nie z nogami pionowo skierowanymi do dołu). Jedna ręka powinna chwycić ławeczkę, druga natomiast będzie podpierać się o dno łodzi, potem jednocześnie następuje płynny ruch nogami w wodzie i w ten sposób wciągamy się do łodzi. Jak tylko dotkniemy tylną częścią naszego ciała listwy krawędziowej, musimy przewrócić się na plecy i opaść na dno łodzi. Teraz tylko należy zająć pozycję do wiosłowania, odzyskać siły po strachu i zebrać bagaż.

AT Wywrotka Co teraz AT Wywrotka Co teraz

 Również w trakcie władowywaniu ciężkiego bagażu, boczną torbę można użyć jako przeciwciężaru. Odwiązuje się ją dopiero wtedy, kiedy wszystko inne znajduje się już w łodzi. Gdyby była za ciężka do załadowania, wiosłujemy do brzegu i odwiązujemy ją dopiero na lądzie.

AT Wywrotka Co teraz

AT Wywrotka Co teraz

8. Łódź przykrywa bagaż, zabezpieczanie i ponowne wejście (tandem)

Także tutaj należy wpierw złączyć bagaże. Następnie przeciągamy łódź przez złączone bagaże, aż środek łodzi spocznie na nich.

AT Wywrotka Co teraz

AT Wywrotka Co teraz

Obaj kanuiści mogą teraz przerzucić kanu z rozmachem tak, że ta pusta będzie pływać w normalnej pozycji. Podobnie jak poprzednio, kanuista powinien w każdym razie zabezpieczyć łódź przed zdryfowaniem.

AT Wywrotka Co teraz

AT Wywrotka Co teraz

AT Wywrotka Co teraz

W celu uniknięcia kolejnej wywrotki, ponowne wsiadanie musi nastąpić w prawidłowej kolejności. Najpierw do łodzi wsiada cięższy kanuista względnie ten, który może zapewnić lepszą podpórkę wiosłem. Drugi w tym czasie stabilizuje łódź podczas wsiadania. Następnie, kanuista, znajdujący się w łodzi, ładuje bagaż (zaczyna od najcięższych), podczas gdy ten drugi wciąż stara się stabilizować łódź. Ciężar pierwszego i załadowanego bagażu przyczyniają się do stabilności łodzi. Poprzez odpowiednie rozłożenie ciężaru i ewentualnie dodatkowe podparciem wiosłem, znajdujący się w łodzi kanuista znacznie zwiększa bezpieczeństwo. Dzięki temu drugi kanuista może pewnie wejść z boku do kanadyjki.

Kiedy obaj kanuiści znajdą się w łodzi i mogliby płynąć dalej, powinni najpierw podpłynąć do brzegu, aby zmienić odzież. Bardzo ważna dla podniesienia chwilowego spadku zaufania do samego siebie, jest dokładna analiza, dlaczego doszło do wywrotki. Tylko wtedy, kiedy wiemy, na czym polegał błąd, możemy go uniknąć w przyszłości.

9. Info

Cztery powyżej przedstawione techniki pokazują możliwości ratowania w wodzie spokojnej lub poddającej się nurtowi lekko. Nie staramy się przedstawić wspaniałych sztuczek artystycznych, które miałyby funkcjonować jedynie w „warunkach laboratoryjnych”, lecz odpowiednie do zastosowania w praktyce techniki ratowania się oraz zabezpieczania. Powyższych technik trzeba się nauczyć i je przećwiczyć. W kryzysowych sytuacjach powinny one przynieść bezpieczeństwo i ratunek.

AT Wywrotka Co teraz

Osoby, które wiosłują na kanu (otwartym) powinny dla własnego bezpieczeństwa opanować techniki autoratownictwa. Nawet w popularnych wśród kajakarzy miejscach, odpowiednia pomoc ze strony innych kajakarzy w przypadku wywrotki może raczej trafić się jedynie przypadkiem.

Ostatecznie podnosimy swoje bezpieczeństwo i zaufanie do samego siebie, jeśli wiemy, co należy robić w czasie wywrócenia się kanu.

Później najprawdopodobniej ukażą się techniki ratowania na otwartych wodach.

Wiosłowania bez wywrotek życzy wszystkim
Frank Moerke

 

Od redaktora:

Składam serdeczne podziękowania Frankowi Moerke za zgodę na tłumaczenie i umieszczenie powyższego opracowania na naszej stronie. Ze swojej strony, mam nadzieję, że przyczyni się ono do podniesienia naszego poziomu wiedzy w zakresie ratownictwa na wodzie.

Franka poznałem kilka lat temu na wiosennym zlocie kanu nad Drawą. Płynąc właściwie nietrudnym odcinkiem, mieliśmy wywrotkę, i dalej potoczyło się ciekawiej – łódka dostała się pod drzewo leżące w poprzek rzeki i Frank płynący z Utą za nami pomogli nam (nie licząc rąk pozostałych przyjaciół). Byłem pod wrażeniem fachowości ich działań. Chylę kapelusza...

Na zaproszenie Franka byliśmy kilka razy na Canadientreffen – zlocie niemieckich kanuistów. Polecam wszystkim, szczególnie tym, którzy chcieliby przetestować łódki uznanych producentów, szczególnie tych zza Wielkiej Wody. Można nawiązać sympatyczne znajomości i poszerzyć swoje horyzonty. Język niemiecki, angielski i nawet, rzadziej, polski. Pełne info: www.open-canoe-journal.de.

Andrzej Sałaciak

Tłumaczenie: Mag Da
Redakcja: Andrzej Sałaciak

Poniższy dokument może być drukowany, kopiowany oraz linkowany w niezmienionej formie. Wykorzystanie treści, obrazków oraz tekstów w innych dokumentach lub publikacjach jest niedozwolone, względnie wymaga zgody autora.

______________________________